تبلیغات
گروه های آموزشی ناحیه دو بهارستان - ریشه های نامگذاری کوههای ایران
گروه های آموزشی ناحیه دو بهارستان
فعالیت های کارشناسی تکنولوژی و گروه های آموزشی
حدیث موضوعی


مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 14 اسفند 1392

1- رنگ : از رنگ بیشترین بهره در نامگذاری کوه های ایران شده است . بسیاری از کوههای برفگیر که مدّت طولانی برف رویشان می ماند سفید کوه نامیده شده اند . در ایران نزدیک به 70 کوه هست که نام آنها سفید است و این به غیر از کوه هایی است که پیشوند یا پسوند سفید دارند ، مانند : سفیدخانی ، سفید چشمه ، کمرسفید و سنگ سفید . برخی نامها نیز ترکی است ، مانند: آق داغ : کوه سفید، آق بلاغ : چشمه سفید، آق تپه : تپه سفید، آق داش : سنگ سفید.  کوه ها را اگر پشت به نور ببینیم یا از سنگ هایی سیاه تشکیل شده باشد ، سیاه به نظر می آیند. چند نمونه کوه دارای نام سیاه : سیاه تخت ، سیاه پال ، سیاه کمان، سیاه خانی . نام رنگ های دیگری چون زرد ، سبز و سرخ(قرمز) نیز به بسیاری از کوه ها نهاده می شود. نام زرد به دلیل رگه های آهکی زرد ، نام قرمز به دلیل وجود خاک رس و نام سبز به دلیل پوشش گیاهی به کوه ها داده شده است.

 2- عدد : به ویژه عددهای چهار و چهل و هفت و هفتاد ، مانند: چهار (چهار پالون)، هفت (هفت سران لار، هفت خوانی) ، چهل (چهل چشمه ، چهل تن ، چهل نابالغان ، چهل دختر) هفتاد (هفتاد قله) البته گاهی عددهای دیگری هم به کار می روند مانند سی سخت در بویر احمد و کهگیلویه  .

 3- جنس : وجود نمک ، گچ، نقره ، سنگ آهن، شیشه، سنگ سفید، سنگ سیاه ، فیروزه و کانی های دیگر، کوه هایی به همان نام ها را پدید آورده است. در ایران کوه های بسیاری به نام نمک و گچ داریم. مانند گچ ِ جاوِر( گچ جابر) در نزدیکی بدره ایلام که مزار  جابر بن عبدالله انصاری صحابی نامدار است و بنا به روایتی این آرامگاه جابرحیان پدر علم شیمی است . اما با این وجود به نام گچ جابر نامیده شده است .

 4- گیاهان : برخی از کوه ها به دلیل داشتن میوه ای نامگذاری شده اند. مانند: دشت آلو، دره سیب، دره انجیر و بادامستان.

 5- جانوران : مانند شیرکوه ، پلنگ کوه، خرسان، کرکس، خرگوشان ، کفتارکوه ، اُشتُران کوه، گاوچال ، مارکوه ، دالاهو ( دال: عقاب+ آهو )

 6  - شخصیت های نامدار تاریخی و افسانه ای: نامگذاری کوه های تخت سلیمان ، بلقیس و کوه هایی که نامی از قهرمانان افسانه ای چون رستم دارند نیز با الهام گرفتن از شخصیت های نامدار انجام شده است.

7- مکان های مذهبی : وجود مقبره بسیاری از امامزاده ها یا بزرگان دین در دامنه کوه ها دلیلی برای نامیدن کوه ها به نام آن بزرگان بوده است  . مانند  کوه شاه محمد ، امامزاده داود ، امامزاده قاسم ، ابوذر و امامزاده هاشم .

معنی نام برخی کوههای ایران

آتشگاه

در شمال دره زاینده رود است . این كوه در زمان ساسانیان جایگاه آتشكده بود.

آلما بلاغ

واژه‌ای تركی و به معنای چشمه‌ سیب می‌باشد.

آویدر (آبیدر )

در جنوب غربی سنندج است.آبیدر در اصل (آویدر) است و  (آو) در کردی آب می باشد . بنابراین واژه آویدر به معنی کوهی است که آب از آن بیرون می آید.

اخلومد

دره‌ای در نزدیكی مشهد است . داستان عوامانه ای هست که می گوید : هنگام حمله‌ اعراب سرداری عرب به نام خالد مأمور فتح این دره بود. مردم این دره هرگاه سربازان خالد را می‌دیدند فریاد می زدند : « خالد آمد » و کم کم نام این دره « اخلومَد » شد . ریشه این نام معلوم نیست  ولی هر چه هست واژه اخلومد تغییر یافته واژه  یا واژه های بلندتری است .

البرز

البرز در پهلوی ، هربرز و در اوستا ، هره برزئیتی نامیده شده است. این نام پیوند از دو بخش( هر )به معنی( كوه) و( برز )به معنی بلند و در مجموع به معنی كوه بلند است. برز در فریبرز و برزو نیز وجود دارد . در کردی جنوبی ( کردی ایلام و کرمانشاه و شرق عراق خانقین و مندلی هنوز واژه برز البته با تلفظ بَرز وجود دارد .)

اَلَموت و دالاهو

حسن صباح به دنبال یافتن جایی برای دژ خود بود . او در دشت عقابی را دید با خود گفت :عقاب بلند پرواز است و فقط بر بلندی می نشیند . هر جا فرود آمد آن جا را مرکز حکومت خود می کنم . عقاب واژه ای عربی است و در آن زمان به عقاب می گفتند دال . هنوز در کردی و لکی به عقاب دال می گویند . آن عقاب بر فراز قلعه ای فرود آمد و حسن صباح با سیاستی که بسیار شنیدنی است آن قلعه را تصرف کرد و آنجا را (آل آموت ) نامید . آل یعنی عقاب  که مخفف دال است  و آموت مخفف آموخت است . حرف  خ  حذف شده است . در شعر باباطاهر نیز می بینیم حرف خ  حذف می شود مثلاً سوته دلان یعنی سوخته دلان . اَلـَـموت دگرگون شده ی آل آموت است . در غرب کشور  کوه دالاهو (دال+آهو ) نیز به معنی عقاب و آهو است . گویا این کوه عقاب و آهو  زیاد داشته و مردمی که عقابی را می دیدند فریاد می زدند : "دال" و به دنبال آن آهو را می دیدند و می گفتند:" آهو" . یعنی به دال و آهو نگاه کنید .

الوند

شاید  الوند در اصل اروند بوده كه دچار دگرگونی تلفظ شده . الوند از ال و پسوند وند تشكیل شده كه وند به معنی مكان و ال به معنی تندی و سربالایی می‌باشد. بنابراین الوند به معنای جایی كه سربالایی تند و بسیار زیاد دارد می باشد

الوند نام كوهی در جنوب همدان است. این نام در متون پهلوی اروند و در اوستا ائورونت نوشته شده است.

بزقوش

این كوه در جنوب كوهستان سبلان است . می گویند از آنجا که رشته كوه مزبور به شكل گوش بز است به همین سبب آن را بز گوش نامیده‌اند و برخی گویند : بزقوش کلمه ای ترکی است به معنای پرنده خاکستری . بز در زبان ترکی به معنای رنگ خاکستری است .

بیرگ

كوه بیرگ یكی از بلندیهای بلوچستان است. از آنجاکه این كوه بلندتر از دیگر كوه‌ها است بیرق نامیده شده است كه در زبان بلوچی ق به گ تبدیل شده و بیرگ خوانده شده است .

بیستون

بیستون در پارسی باستان بغستان گفته می‌شده كه پیوندی از دو بخش « بغ » و « ستان » است و به معنی سرزمین خدا می‌باشد . در دامنه این کوه هنوز بقایای یک پرستشگاه وجود دارد .

پاتاق

در استان کرمانشاه است .از آنجا که این كوه‌ به شكل تاق می‌باشد و در پای آن یک اثر تاریخی وجود دارد چنین نامیده شده است .

پشت‌كوه- پیش‌كوه

منطقه کردنشین جنوبی (ایلام ) از قدیم به دو قسمت مشخص پیشكوه و پشتكوه تقسیم شده كه به وسیله‌ كبیركوه از همدیگر جدا شده‌اند . ریشه نام این دو نام این است كه یكی در مشرق یا پیشكوه و دیگری در غرب یا پشتكوه واقع شده است.

پلنگان

كوه پلنگان از بلندیهای شرقی دشت لوت است كه در شرق آبخوران است. چون در كوه‌های سیستان بین زابل و نهبندان پلنگ فراوان بوده ، به همین سبب كوهی كه در آنجا است پلنگان نامیده شده است.

تَخت

در یك كیلومتری جنوب غربی ده قلی‌آباد( در 12 كیلومتری راه شوسه تهران- همدان) رشته كوه سنگی بزرگی به نام كوه تخت قرار دارد . چون قله كوه خیلی تخت می‌باشد چنین نامیده شده است

تختِ نادِر

در ارتفاع 2900 متر قرار دارد از این رو نادر نامیده اند که چنین چمنزاریدر قله های الوند در همدان كمیاب است و به پندار برخی نادرشاه هنگامی که كه برای جنگ با عثمانی به همدان آمد در آن تخت و چادر خود را برپا نموده است.

تَفت

می گویند این نام از واژه‌ تفت به معنای گرم و سوزان آمده است و این نامگذاری به سبب خروج دمه‌های آتشفشانی پدید آمده از بخارآب و گاز گوگرد از دهانه‌آن است.

توچال

به معنی چال آبگیر و دریاچه‌كوچك است. چون قلّه‌ توچال كنار دریاچه است چنین نامیده شده است .

جُـفتان

از کوههای کرمان است .سومین قله رشته‌كوه پلوار كه نام دیگر آن سیرچ است. ریشه نامگذاری اش به دلیل جفت بودن دو قله در کنار هم است . مردم پیرامون كوه این نام را بر آن نهاده‌اند .

جوپار

از کوههای کرمان است . در ریشه نامگذاری آن گفته می شود که  این شهر دارای دو قنات است به همین علت آن را جویبار نام نهاده‌اند كه جوپار شده است.

قله‌جوپار به لك غار و سه شاخ بزرگ نیز معروف است. در گویش کرمانی  لك به معنای بلندی است و چون در جنوب این قله، غار یخ‌نیا واقع است جنوبی‌ها به آن لك غار می‌گویند اما در شمال كوه قله با سه ستیغ بلند نمایان است كه از دوردست و به ویژه در غروب به گونه زیبایی خودنمایی می‌كند این سه ستیغ را سه‌شاخ بزرگ می‌نامند.

برخی گویند ریشه نامگذاری  جوپار این است كه مردم بادیه‌نشین آن را جای پارسال می‌نامیده‌اند و کم کم جوپار شده است.

جهان بین

رشته كوه جهان بین در حومه شهر كرد است. چون از فراز قله چلیچه، بلندترین قله در رشته کوه جهان بین ، جایگاه پهناوری شامل شهركرد و شهرهای نجف‌آباد و اصفهان به سادگی دیده می‌شود از این روی آن روی را جهان بین نامیده اند .

چاه برف

در منطقه خیر کرمان چون برف همیشگی در آنجا هست این گونه نامیده شده است .

چپكرو

كوه‌نوردان به دلیل تمایل قله به جهت غرب و سمت چپ نام چپكرو را بر آن نهاده‌اند.

چك‌چك

نیك‌بانو، یكی از دختران یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، در حمله‌ اعراب می گریزد تا به كوهی نزدیك یزد می‌رسد و در آنجا با زاری شروع به گریه می‌كند . از چك‌چك گریه‌ او چشمه‌ای از كوه می‌جوشد و چك‌چك به پایین می‌ریزد و نیك‌بانو ناپدید می‌شود . زرتشتیان زیارتگاهی در آن جایگاه می‌سازند و كوه چك‌چك نامیده می شود .

چهل نابالغان

چهل نابالغان یکی از کوههای عظیم زاگرس در مرز استان لرستان و استان همدان جزئ شهرستان دلفان است . بر بالای یكی از قله های منطقه به بلندی 4050 متر آثار سنگ قبر وجود دارد مردم منطقه شمار آنها را چهل دانسته و باور دارند كه 40 تن از راشدین در این منطقه به شهادت رسیده‌اند و سخنانی سینه به سینه در این باره نقل شده و این قله به همین مناسبت چهل تن نابالغان نامیده اند.

چهل‌تن

كوه تفتان در اصطلاح محلی به چهل‌تن معروف است. در ریشه نامگذاری اش می گویند كه روزی چهل تن از راشدین مذهبی در این كوه پدید آمده سپس از دیدگان پنهان شدند. مردم  در آغاز این كوه را به احترام آن چهل تن ستایش و برای آن قربانی‌های بسیار كرده‌اند.

خِرسان

از كوه‌های تخت سلیمان است . به دلیل وجود خرس‌های بسیار در این کوه آن را خرسان نامیده‌اند.

خرسنگ

خر یعنی نتراشیده و ناهموار. خرسنگ یعنی جایی كه در آن سنگ‌های بزرگ ، نتراشیده و ناهموار قرار دارد.



ارسال توسط سرگروه مطالعات اجتماعی متوسطه اول 98-1397
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا از عملکرد (اطلاع رسانی، نو و بروز بودن محتوا، کاربردی بودن مطالب و...) وب سایت گروه های آموزشی ناحیه دو بهارستان رضایت دارید؟






صفحات جانبی
دبیرخانه های استانی
امکانات جانبی
ذکر روزهای هفته



در این وبلاگ
در كل اینترنت


یک پیام بفرستید